Ontwikkelingen

Het economisch herstel zet zich door. De landelijke werkloosheid is gedaald en de werkgelegenheid – het aantal banen en vacatures - neemt toe. De groei van de werkgelegenheid is vooral in de techniek, transport en logistiek, specifieke zakelijke dienstverlening, groothandel, detailhandel, horeca, ICT en bouw. De grootste toename zit in flexibele vormen van arbeid, zoals uitzendwerk en tijdelijk contracten. Nog niet iedereen kan in dezelfde mate van deze ontwikkelingen profiteren. Vooral werkzoekenden met een meer kwetsbare arbeidsmarktpositie als langdurig werklozen, ouderen en lager opgeleiden hebben nog steeds veel moeite werk te vinden. Ze kunnen vaak nog niet om op de korte termijn voldoen aan de stijgende eisen van werkgevers en moeten concurreren met andere werkzoekenden met een betere arbeidsmarktpositie, zoals ww'ers en herintreders. Daarnaast zorgen ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld de automatisering, voor een daling van het aantal banen op middelbaar niveau. Dit zal ertoe leiden dat een grotere groep werknemers aanspraak zal maken op de banen op lager niveau. De werkzoekenden met een bijstandsachtergrond zullen hierdoor verder in de verdrukking geraken. Om de arbeidsmarktpositie van werkzoekenden in de bijstand duurzaam te versterken wordt ingezet op het verbeteren en effectiever maken van de aanpak van arbeidsontwikkeling. Ook zoekt de gemeente vanuit de werkgeversaanpak specifieker naar sociale werkgevers die werk voor de kwetsbare doelgroep willen creëren.

Met de invoering van de Jeugdwet, WMO en de Participatiewet is samenhangende dienstverlening aan Rotterdammers nog meer van belang geworden. Hierbij stelt de gemeente centraal dat Rotterdammers zoveel mogelijk zelfstandig kunnen meedoen aan de samenleving. Door uitkeringsverstrekking als dat nodig is en door iemand aan het werk te helpen waar dat kan. Daarom zet de gemeente de komende periode in op zinvolle dagbesteding, ontwikkelmogelijkheden naar werk in de wijk, stabiel inkomen waarin continuïteit gewaarborgd is en passende en afgestemde gemeentelijke dienstverlening. Zo heeft de gemeente de ambitie om in 2017 de wijkgerichte aanpak uit te breiden naar 12 wijken, wordt deze aanpak in de loop van het jaar geëvalueerd, wordt een sluitend palet van dagbesteding naar werk vormgegeven en blijft er veel aandacht voor een goede samenwerking tussen wijkteams en Werk en Inkomen.

Jongeren

In deze snel veranderende maatschappij met steeds hogere eisen aan werknemers en een sterke doorontwikkeling naar beroepen voor de toekomst, blijft aandacht voor de aanpak van kwetsbare jongeren richting werk of school een aandachtspunt. Dit gebeurt dit niet alleen voor jongeren met een bijstands- of WW-uitkering, maar ook voor jongeren zonder uitkering en jongeren op het praktijkonderwijs (PRO) en voortgezet speciaal onderwijs (VSO). Bij deze aanpak is sprake van een nauwe samenwerking vanuit Werk en Inkomen met het Jongerenloket, de onderdelen Onderwijs en Jeugd en de programma’s Elke Jongere Telt en NPRZ (Nationaal Programma Rotterdam Zuid). In 2018 wordt bekeken of de aandacht en aanpak voor de jaren erna een programmatische vorm moeten krijgen in de nieuwe collegeperiode.

Nieuw Beschut

Met de invoering van de Participatiewet is per 1 januari 2015 de toegang tot de Wet sociale werkvoorziening afgesloten voor nieuwe instroom. Beschut werk is expliciet als instrument in de Participatiewet opgenomen vanuit het oogpunt dat er altijd een groep mensen is die wel loonwaarde heeft, maar deze loonwaarde uitsluitend in een beschutte omgeving kan realiseren. Elke gemeente heeft bij ministeriële regeling een verplicht aantal maximaal te realiseren werkplekken aangewezen gekregen. Voor Rotterdam gaat het om 107 in (ultimo) 2017 en voorlopig 188 in 2018 te realiseren werkplekken van gemiddeld 31 uur. De realisatie is ‘naar behoefte’. Dit betekent dat het aantal indicaties dat door het UWV voor de betreffende gemeente wordt afgegeven bepalend is, tot het maximum van (bij ons) 107 plekken in 2017.

Taaleis

Per 1 januari 2016 is de Wet taaleis Participatiewet van kracht. Bij de aanvraag van een uitkering wordt gevraagd bewijsstukken te overleggen waaruit blijkt dat het Nederlands op minimaal 1F niveau (vergelijkbaar met niveau eind lagere school) wordt beheerst. Zijn er geen bewijsstukken dan wordt een taaltoets afgenomen. Bij het zakken voor één of meer onderdelen van de taaltoets geldt een inspanningsverplichting. Spant de werkzoekende zich niet of onvoldoende in dan kan de uitkering worden verlaagd.
Voor de werkzoekenden die al voor 1 januari 2016 een uitkering ontvingen, is de Wet taaleis per 1 juli 2016 van kracht gegaan (overgangsrecht). De gemeente heeft tot uiterlijk 1 januari 2019 de tijd om dit genaamde ‘zittend bestand’ te controleren. Het goed inregelen van de Wet taaleis in de werkprocessen van de uitvoering heeft de nodige aandacht gehad. Inmiddels zijn voor alle betrokken afdelingen plannen van aanpak geschreven om vooral de nieuwe instroom beter en sneller af te kunnen handelen. In 2017 en 2018 ligt het zwaartepunt bij de controle van het zittende bestand. Dit bestand omvat ruim 19.000 werkzoekenden. Het overgrote deel hiervan behoort tot de doelgroep Tegenprestatie. Vanaf 2019 moet de Wet taaleis alleen nog voor de nieuwe instroom uitgevoerd worden.

Handhaving

De handhaving op onrechtmatige uitkeringsverstrekking is een bestuurlijke prioriteit van het college, waarvoor in het collegeprogramma extra middelen beschikbaar zijn gesteld tot en met 2017. Omdat de aanpak het gewenste resultaat oplevert wordt ze voor de jaren 2018 en 2019 voortgezet en verder geïntensiveerd. Dit gebeurt onder andere door, opbouwend vanaf eind 2017, in de jaren 2018 en 2019 het aantal heronderzoeken incidenteel fors te vergroten, met 3000 a-selecte heronderzoeken. Met de huidige intensivering van 3000 heronderzoeken op basis van een risicoprofiel zullen in beide jaren 6.000 extra heronderzoeken plaatsvinden. Daarnaast is in deze jaren € 0,5 mln extra aan middelen beschikbaar om op projectbasis gericht additionele handhaving te kunnen inzetten. De verwachting is dat deze intensiveringen bijdragen aan het verkleinen van het tekort op het BUIG-budget. Ook in 2017 is het doel om 3000 extra heronderzoeken te doen. Hiervan zijn er in het eerste tertaal 449 gerealiseerd.

ICT

In het domein van Werk en Inkomen speelt de ICT een steeds belangrijkere rol. Het belangrijkste uitkeringssysteem (WWB) voor de gemeente is de applicatie Socrates. Deze G4-applicatie is ontwikkeld en wordt beheerd door het G4 samenwerkingsverband Wigo4it (Amsterdam, Rotterdam, Den-Haag en Utrecht). Om de basisdienstverlening goed te borgen ontwikkelt het applicatielandschap en neemt de financiële bijdrage aan Wigo4it toe.
In het G4 samenwerkingsverband loopt momenteel het Innovatieprogramma PPI (Professional Portal Innovatie). Dit moet leiden tot een nieuwe applicatie genaamd Edison. Deze applicatie zal samen met Socrates moderne ondersteuning gaan leveren voor de uitkeringsprocessen, maar ook voor de uitvoeringsprocessen in het Werkdomein. Door Edison wordt de ondersteuning voor de professional in de gemeente gemoderniseerd en krijgt de burger digitale toegang zodat hij of zij zelf de dienstverlening voor inkomen of werk kan regelen (werk zoeken of een uitkering aanvragen). In 2017 worden de eerste producten uit het innovatieprogramma bij de G4 geïmplementeerd. Door de complexiteit van het programma duurt het programma echter langer dan verwacht en hiervoor worden nu extra middelen ter beschikking gesteld.
De modernisering middels Edison/Socrates is een noodzakelijke ontwikkeling om de dienstverlening voor onze burgers op een niveau te krijgen zoals we in de maatschappij gewend zijn, waarbij door digitalisering ondersteunde klantprocessen gebruikelijk zijn. Daarnaast is er een technologische noodzaak deze modernisering door te voeren omdat de applicatie Socrates inmiddels tien jaar oud is en gebaseerd is op deels verouderde technologie.
De modernisering middels Edison en het uiteindelijk vernieuwen van Socrates is een majeure en kostbare operatie. Het eerdergenoemde G4 Innovatieprogramma PPI neemt de eerste grote stap voor haar rekening. Echter vanaf medio 2019, als PPI is afgerond, dient de doorontwikkeling van Edison en Socrates door te gaan en dient Socrates opgebouwd te worden met moderne technologie. Dit zal substantiële investeringen vragen, waarvan de financiële consequenties voor de gemeente Rotterdam nog niet bekend zijn.